Mats Ek – odsłona I cyklu „Współcześni choreografowie”

Jak pewnie wiecie, bo wiele razy to już tu napisałam – skończyłam studia z teorii tańca. I bardzo niektóre zagadnienia z tej dziedziny lubię. Chciałabym podrzucać Wam trochę wiedzy o tańcu, zwłaszcza tematów, które według mnie są rozwijające i po prostu ciekawe. Ale ponieważ jedną z moich bardzo silnych cech jest analityczność, tak analizuję statystyki i wiem, co tu „się czyta”. Mimo to, spróbuję raz jeszcze! I to od szalenie cenionego przeze mnie tancerza i choreografa – Mats Ek to zdecydowanie jeden z moich ulubionych choreografów (wpis powstał na podstawie fragmentu mojej pracy dyplomowej „Reinterpretacje w tańcu na podstawie wybranych spektakli Matsa Ek’a” autorką jestem ja, czyli Katarzyna Rochowicz. Fragment jednak został na potrzeby bloga nieco edytowany). 

Mats Ek – początki tańca

Mats Ek to urodzony 18 kwietnia 1945 roku szwedzki tancerz i choreograf.  Ek jest jednym z trójki dzieci aktora Andersa Ek’a oraz choreografki Birgit Cullberg – jego rodzeństwo również wybrało artystyczną ścieżkę w życiu: brat Niks Ek został tancerzem, a siostra Malin Ek aktorką.

Mats już w wieku nastoletnim rozpoczął naukę tańca modern na wakacyjnych kursach tańca, później zaangażował się w naukę tańca klasycznego, jednak zdawał sobie sprawę, że nie osiągnie na tym polu znaczących sukcesów. Po kilku miesiącach intensywnej pracy w Cullberg Ballet, zespole prowadzonym przez jego matkę, siedemnastoletni Mats uznał, że nie chce dalej rozwijać się w tańcu. Sam z perspektywy czasu uważa, że tak naprawdę zaczął tańczyć późno, bo dopiero mając 27 lat, jednak jego powrót do tańca był dzięki temu w pełni świadomy.[1] Nie wlicza w swoje doświadczenie taneczne kursów tańca z nastoletnich czasów, choć uważa, że uświadomienie sobie ciężkiej pracy, jaką wkładają tancerze istotnie wzbogaciło jego myślenie o tym zawodzie.

Ek kończył studia teatralne na Marieborg Folks College w Szwecji, następnie pracował w Teatrze Marionett i Royal Dramatic Theatre w Sztokholmie. Jego pierwszą pracą była praca w teatrze marionetek, gdzie pełnił rolę inspicjenta i lalkarza[2]. Pracował również jako asystent reżysera w Królewskim Teatrze Dramatycznym, gdzie współpracował z Ingmarem Bergmanem. Jego zamiłowanie do teatru to zasługa ojca, który wykonywał zawód aktora. Ek przez szereg lat opracowywał ruch sceniczny dla aktorów, zauważając znaczące różnice w pracy nad ruchem z aktorami oraz tancerzami. Uważa, że tancerze mają dużo szersze możliwości ruchowe, fizyczne, natomiast po latach oduczania się prywatnego ruchu na scenie ich ekspresja staje się dużo uboższa od tej aktora. Aktorzy, nawet ci, którzy nie zajmują się intensywnie ruchem w swojej pracy, dzięki pewnej naturalności są dużo bardziej autentyczni na scenie.

Po wielu latach pracy w teatrze Mats Ek postanowił wrócić do tańca i rozwijał swoją karierę jako tancerz. Od 1972 roku tańczył w Cullberg Ballet, a od 1975 roku występował jako członek corps de balet w Balecie w Operze Niemieckiej w Dusseldorfie. W 1976 roku stworzył swoją pierwszą choreografię dla Cullberg Ballet, a w 1980 roku objął stanowisko kierownika artystycznego. W 1985 roku przejął opiekę nad zespołem w charakterze dyrektora baletu. Przez kolejne lata Ek tworzył zarówno swoje autorskie balety na zamówienie największych zespołów na świecie, jak spektakl „Apartment” dla baletu Opery Paryskiej w 1999 roku, jak i reinterpretacje znanych klasyków baletowych. Po odejściu z Culberg Ballet w 1993 roku Ek współpracował w zakresie tworzenia spektakli z takimi zespołami jak Hamburg Ballet, Nederlands Dans Theater, Compania Nacional de Danza w Madrycie i Royal Dramatic Theatre w Sztokholmie. Mats Ek w 2016 roku ogłosił zawieszenie, a może nawet zakończenie swojej kariery. Postanowił na dwa lata nie tylko zaprzestać tworzenia nowych choreografii, ale również zawiesić sprzedaż praw do wystawiania jego spektakli w zespołach na świecie. 

mats ek taniec

Autorką rysunku jestem ja, Katarzyna Rochowicz. Scena ze spektaklu „The Apartment” Ek’a. 

Mats Ek – rewolucja czy naturalna kolej rzeczy?

Mats Ek w swojej twórczości zakwestionował tradycyjne podejście do baletu i tradycyjną estetykę tańca próbując zdefiniować nowy styl. Jednak jak mówił w wywiadzie przeprowadzonym z Jadwigą Majewską i Aleksandrem Laskowskim, nie starał się za wszelką cenę zrobić czegoś rewolucyjnego:

„Majewska: Zatem oryginalność nie jest najważniejsza?

Ek: Nie dbam o to, czy coś wygląda staroświecko, czy nowocześnie. Najważniejsze jest, aby w to wierzyć. Sama rewolucyjność w oderwaniu od przedmiotu – tekstu, muzyki, człowieka – zupełnie mnie nie interesuje. Właśnie wróciłem z próby oryginalnej rekonstrukcji Niżyńskiego, o której Pan wspominał. Jeśli miałbym porównać jego choreografię do mojej, powiedziałbym, że jest o wiele bardziej nowoczesna. Ale oglądając tę wersję, a także wersję Gata, muszę przyznać, że coś straciliśmy. To pragnienie, aby być oryginalnym, błyskotliwym, sprytnym, albo by być przyjemnym, by pokazywać coś pięknego, miłego dla oka, a także ten ekshibicjonistyczny trend w naszej dzisiejszej choreografii, z której czyszczę moje własne spektakle, są niebezpieczne. Musimy się odważyć być brzydcy, nieprzyjemni, staroświeccy, dziwaczni, wtedy dotrzemy do źródła naszej sztuki.”[3]

Ek przez lata wypracował swój bardzo charakterystyczny styl, jednak bez większych obaw o kopiowanie samego siebie tworzył kolejne spektakle. Uważa, że stosowane przez niego powtórzenia sekwencji nie są niczym złym, jeśli ich zastosowanie jest usprawiedliwione i wydaje się mu być słuszne.

Zainteresowania i styl Matsa Ek’a

Mats Ek interesuje się ukazywaniem relacji międzyludzkich. Bardzo duży nacisk kładzie na przedefiniowanie typowego wizerunku mężczyzny i kobiety, który obecny był od wieków w baletach romantycznych i późniejszych. Chętnie podkreśla dylematy wewnętrzne postaci oraz zachodzące w nich przemiany. Pracując ze współczesnymi młodymi tancerzami Ek stara się przekazać im, że choreografia w technice współczesnej w dalszym ciągu opowiada niosącą romantyczne wartości historię. Istotne jest, żeby podkreślić i uwypuklić psychologiczny rys postaci oraz współczesne odniesienia, jednak nie zatracić idei, z jaką powstawał oryginalny balet.

Ek definiuje taniec współczesny jako pracę z podłogą, ciężarem, upadaniem. Chce zerwać z hierarchicznym baletem, gdzie jasno określone są kanony piękna. Opiera się w swoich choreografiach na technice klasycznej oraz współczesnej, jednak estetyka i sam ruch nigdy nie stały w centrum jego zainteresowań. Uważa, że ruch ma być indywidualną ekspresją każdego tancerza wcielającego się w daną rolę. Tworzy spektakle odwołujące się do społecznej sytuacji, jego bohaterowie stają przed wieloma dylematami, są silnie zarysowani psychologicznie. Od początku jego działań jako choreograf poruszał w swoich pracach temat relacji międzyludzkich, bardzo często sprzeciwiał się stereotypom płciowym panującym w kulturze, dlatego jego postacie często zrywają z nimi: Carmen nosi swojego kochanka Jose, Giselle jest bezpłodna, a Książę Zygfryd doświadcza freudowskiego zainteresowania własną matką.

W pracach Ek’a zauważyć można jego zainteresowanie teatrem tańca Kurta Joos’a, techniką tańca klasycznego, techniką Marty Graham oraz ekspresją Mary Wigman. Wszystko to składa się na bardzo indywidualny styl Ek’a: jego reinterpretacje przekazują doskonale znane historie w zupełnie nowy sposób. Ek opiera się na tańcu, jednak nie unika dramaturgii, w jego spektaklach wyraźnie widać doświadczenie wyniesione przez lata pracy w teatrze. W swoich choreografiach wykorzystuje takie elementy jak: bardzo głębokie plié w drugiej pozycji, szerokie, długie ramiona, duże amplitudy ruchu w ciele, skoki, skierowane do wewnątrz stopy. Często korzysta ze stóp w pozycji flex, chodu plié, przypominającego nieco kaczy chód, w jego pracach jest dużo wykopów i pochylonych postaci – zarówno pochylonych głów, jak i całkiem zgarbionych bohaterów. Ek wykorzystuje w pracach gestykulację, jak na przykład gest bicia pięściami, doskonale radzi sobie z podkreśleniem bezradności i czasami niezdarności bohaterów.[4]

Charakterystyczną cechą spektakli Ek’a jest wykorzystanie przez tancerzy na scenie przedmiotów, które mają coś symbolizować. W jego wersji „Giselle” kobiety tańczą oraz wysiadują wielkie jajka, symbolizujące ich płodność oraz zdolność do macierzyństwa. Carmen pali cygaro, co podkreśla jej męskie cechy oraz odwrócenie stereotypowych ról społecznych. Jednak Ek stosował symboliczne rekwizyty nie tylko w swoich reinterpretacjach, ale także w innych spektaklach. W jego zainteresowaniach przedmiotami znalazł się również taki przedmiot, jak stół, który został przez choreografa wykorzystany w kilku spektaklach:

„Wykorzystuję stół przynajmniej w siedmiu przedstawieniach baletowych. Podoba mi się kształt stołu. Stół jest miniaturą sceny albo miniaturą szopy, może też przedstawiać zwierzę na czterech łapach. Stół może łączyć albo dzielić. Połączenie ruchu ludzkiego ciała z tą statyczną formą budzi we mnie wiele skojarzeń. Można powiedzieć, że prostota przedmiotu jest jakby punktem wyjścia do budowania wyjątkowej relacji z ludzkim ciałem. Jeśli zaczynam poruszać przedmiotem, on niesie ze sobą pewien ładunek skojarzeń i znaczeń. Natomiast jeśli chodzi o konewkę, to w dramacie Strindberga służy ona po prostu do podlewania kwiatów. W moim przedstawieniu tymi kwiatami są staruszkowie na scenie, więc i konewka zmienia swoje przeznaczenie.”[5]

Mats Ek tworząc reinterpretacje najczęściej dobierał środki przekazu tak, żeby uwypuklić przedstawiany przez niego problem. A jako tematy swoich spektakli wybierał najczęściej istotne społecznie problemy, chętnie podejmował się walki ze stereotypami płciowymi, uważając, że jego doświadczenia związane z kobietami są zupełnie inne niż wizerunek kobiet przedstawiany w baletach z minionych epok. Tworzył spektakle bardzo osadzone w realiach życia w różnych miejscach świata, nie decydował się w swoich reinterpretacjach na ukazanie świata fantastycznego, nawet jego łabędzie w „Swan Lake” mają bardzo ludzki wyraz. Jego bohaterowie mierzą się z problemami, które doskonale znane są widzom z ich własnego życia, jednocześnie choreograf podkreśla wszystkie ich cechy, również te negatywne. Postaci Ek’a mają wady i zalety, trudno znaleźć bardzo jednoznacznie określonego bohatera. Ek tworząc swoje reinterpretacje stara się ukazać doskonale znaną historię z oryginalnego baletu w bardzo ludzkim, przyziemnym wydaniu.

[1] Majewska J., Tancerze i aktorzy, witryna internetowa www.teatr-pismo.pl.

[2] Marczyński J., Chlapiąca stopa Matsa Eka w: Dziesięciu tańczących facetów, Axis Mundi 2014.

[3] Majewska J., Tancerze i aktorzy,witryna internetowa www.teatr-pismo.pl.

[4] Midgelow V., Reworking the ballet. Counter Narratives and alternative bodies. Routledge, 2007.

[5] Majewska J. op.cit.

Znajdziesz mnie tutaj!
Facebook
Twitter
Instagram

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *